Geschiedenis E-piano, E-orgel, synthesizer, keyboard

Een korte geschiedenis van de elektronische toetsinstrumenten als E-piano's, orgels en synthesizers.

 E-piano E-orgel Synthesizer Keyboard Links

 Elektrische piano

Fender Rhodes

Fender Rhodes, Wurlitzer

Op zich was de piano al een manier om een clavecimbel harder te laten klinken. Als het nóg harder moet, bijvoorbeeld om een kans te maken tegen een drumstel, zul je de piano moeten gaan versterken. Ook zou het handig zijn als je hem wat makkelijker kon transporteren. Een oplossing werd bedacht door Harold Burroughs Rhodes (1910-2000). Hij bouwde een piano met klankstaafjes in plaats van snaren die elektrisch te versterken was. Aangezien de piano door Fender in productie werd genomen (in 1965) werd hij bekend onder den naam "Fender Rhodes". Het beetje klokkenspel-achtige geluid is klankbepalend voor veel pop- en jazzmuziek uit de periode daarna. Zeker toen de 88-toetsen versie uitkwam (1970), een bestseller. Een andere beroemde elektrische piano uit die tijd was de Wurlitzer piano, ook met een typische eigen klank.

Yamaha CP70

Een nieuwe ontwikkeling kwam midden zeventiger jaren met de Yamaha CP serie (CP70, CP80) de zgn. "Electric Grand". Het waren in feite complete vleugels, maar dan wat kleiner en voorzien van ingebouwde piëzo-elementen om het geluid van de snaren op te nemen. Deze instrumenten klonken echt als een piano (vleugel), in tegenstelling tot de eigen sound van een Rhodes of Wurlitzer.

Yamaha CP70

Kurzweil K250

Kurzweil K250

De volgende stap was de digitale piano die werkt op basis van samples van een echte piano. Kurzweil bracht in 1984 de K250 op de markt, die door Stevie Wonder beroemd werd gemaakt. Dit was de eerste overtuigend klinkende digitale piano.

 Orgels

Voorloper van het legendarische Hammond orgel was het Telharmonium van van Cahill (1900). Horlogemaker Laurens Hammond bouwde in 1935 op basis hiervan zijn orgel. Het was bedoeld als vrije tijds instrument. Het was gebaseerd op draaiende toonwielen en elektrische versterking met buizen. Met een uniek "drawbar" systeem konden boventoonverhoudingen gevariëerd worden voor verschillende klankkleuren. Het instrument werd ongekend populair in jazz en pop. Er worden nog steeds Hammonds gebouwd, maar met digitale klankopwekking.

Andere elektronische orgels waren er van Wurlitzer, Yamaha, Roland, Eminent, Farfisa.

Hammond B3 orgel met Leslie box

 Synthesizers

Antieke Theremin

Theremin

Het eerste elektrische muziekinstrument werd in 1917 gebouwd door de rus Lev Sergeivitch Termen en heette "Theremin". Het bestond uit een kastje met een paar antennes met een toongenerator en een versterker er in. Door met je handen in de buurt van de antennes te komen kon je de toonhoogte en het volume beïnvloeden. Het wordt nog steeds gebruikt (in een iets modernere vorm). In 1928 bouwde de fransman Maurice Martenot de "Ondes Martenot", een dergelijk soort instrument, maar eenvoudiger bespeelbaar via een toetsenbord. De gebruikte techniek kwam uit de radiowereld en werkte met buizen.

Moog

De volgende grote stap is de synthesizer die Robert Moog bouwde in 1964. Baanbrekend was vooral het gebruik van VCO's en VCA's (Voltage Controlled Oscillators en Voltage Controlled Amplifiers) en geïntegreerde schakelingen (IC's) voor de klankopwekking. Hierdoor konden op een zeer flexibele wijze compleet nieuwe sounds samengesteld worden (vandaar ook de naam "synthesizer"). Dit type synthesizer heet analoog, naar de gebruikte techniek en monofoon: er kan maar één toon tegelijk klinken. De Moog synthesizer was verder modulair, dat wil zeggen dat door het bijplaatsen van modules met bijvoorbeeld meer oscillatoren er meer mee mogelijk was. De Moog synthesizer werd vooral bekend door de LP "Switched on Bach" van Wendy Carlos in 1968. Verder waren belangrijk bands als Emerson Lake and Palmer, Kraftwerk, Jean Michel Jarre, Vangelis.

Polyfone synthesizers (bijvoorbeeld de PolyMoog) waren mogelijk met deze techniek, maar zeer omvangrijk, kwetsbaar, duur en lastig gestemd te houden.

Moog modulaire synthesizer
Moog Modular (©Kevin Lightner, synthfool.com)

Minimoog synthesizer
MiniMoog

Roland Juno 60 polyfone synthesizer

Digitaal

De volgende doorbraak kwam met de digitale techniek. De Yamaha DX7 en Casio CZ synthesizers waren de eerste betaalbare digitale synths. Ook de Roland Juno 60 en de Korg PolySix waren erg populair. Door de digitale klankopwekking waren er nieuwe synthesetechnieken mogelijk (FM-synthese, phase distortion en modeling bijvoorbeeld), was de stemming stabieler en konden klanken opgeslagen worden (programmeerbare synths).

Sampling

De Fairlight CMI (Computer Music Instrument, 1979) was de eerste echte sampling-synthesizer. Onbetaalbaar maar belangrijk voor de ontwikkeling. Bij dit instrument was een krachtige computer gekoppeld aan een synthesizer. Er konden al samples mee bewerkt worden.

Fairlight CMI Synthesizer
Yamaha Motif workstation

MIDI, workstations

MIDI kwam in 1983 en zorgde voor een nieuwe impuls. Synthsesizers en andere apparatuur van verschillende fabrikanten kon nu gekoppeld worden aan elkaar en aan computers. Dat bood ongekende mogelijkheden.

Een ontwilkkeling van de laatste tijd is het zogenaamde werkstation, een synthesizer met een complete opnamestudio er in. Hiermee kun je in je eentje een complete compositie opnemen en afspelen.

Virtuele synthesizers, soft-synth

Hiermee wordt bedoeld een stuk software, dat de klanken van een orgel, piano, synthsizer of welk toetsinstrument dan ook via een computer opwekt, emuleert. Softsynths worden vaak al meegeleverd bij recording software (sequencer). Voor op het podium is er de mogelijkheid om via Midi een softsynth aan te sturen. Op het beeldscherm wordt soms een plaatje van de originele synth getoond, dat ook met de muis te bedienen is.

 

 Keyboards

Technics keyboard Wat we tegenwoordig een "keyboard" noemen begon rond 1970 als een elektrische orgel met ingebouwde ritmebox. Door het beschikbaar komen van digitale elektronica werd dit op zeker moment een complete begeleidingsautomaat, die door met één vinger een toets in te drukken een complete drum, bas en akkoordenpartij speelt. Later werden de keyboards steeds compacter, tot en met de huidige modellen die je op tafel kunt leggen. Om de uitgebreide moderne professionele keyboards te bedienen heb je bijna een vliegbrevet nodig, zóveel knoppen en displays zitten er op!

 Links

Donatie

Dit is een gratis site, die al sinds 2003 voortdurend wordt uitgebreid en geactualiseerd. Als jij ook wilt dat dat zo blijft, doe dan een donatie aan Popschool Maastricht >>

QR code http://www.popschoolmaastricht.nl/college_piano_synthesizer_keyboard_geschiedenis.php

Bijgewerkt op: 9 Januari, 2017